نويسنده شرح معروفى بر تهذيب در منطق بودند و همو در اين روزگار در مدرسه ايرانى به تحصيل حاشيه ملا عبد اللّه پرداخت . او طب را نيز از حكيم عماد الدين محمود آموخت . شيخ بهائى پس از سفرى در ايران و زيارت مكه در اصفهان مقيم شد و به لقب شيخ الاسلام نائل آمد و در زمان شاه عباس يكى از شخصيتهاى برجسته شيعى ايران شد و در سال 1030 / 1621 دار فانى را وداع گفت و در مشهد در جوار امام رضا دفن شد . امروزه هزاران نفر از زوار از مزار زيباى او ديدن مىكنند . تنوع آثار شيخ بهائى كه بعضى از آنها در حوزه علمى خود جزو مراجع بشمار مىرود ، حاكى از نبوغ چندبعدى اوست . اين آثار عبارتند از : در زمينه قرآن و حديث ، اربعون حديثان ، مجموعه‌اى از چهل حديث نبوى همراه با شرح آنها و شرحى بر تفسير بيضاوى ، حل الحروف القرآن درباره حروف آغازين بعضى از سوره‌هاى قرآن ، عروة الوثقى تفسيرى بر قرآن ، و وجيزه معروف به دراية الحديث درباره علم حديث ؛ در زمينه فقه ، كلام و مخصوصا مطالعات شيعى ، اثنى عشريه در پنج بخش راجع‌به آئين‌هاى مذهبى مسلمين ، جامع عباسى يكى از معروفترين آثار فارسى راجع‌به فقه شيعه ، حبل المتين درباره احكام مذهبى ، حدائق الصالحين ، تفسيرى بر صحيفه سجاديه چهارمين امام شيعى ، مفتاح الفلاح درباره ادعيه و مناجات يوميه و رساله‌اى درباره ضرورت انجام صلاة يوميه ؛ در زمينه فقه اللغه اسرار البلاغه درباره بلاغت ، تهذيب البيان راجع‌به صرف و نحو عربى و فوائد الصمديه يك اثر پيشرو درخصوص صرف و نحو عربى كه هنوز در ايران مورد استفاده است ؛ دوازده اثر درباره شاخه‌هاى متعدد رياضيات نظير تشريح الافلاك درباره نجوم ، كليات حساب ، معروفترين رساله رياضى مسلمانان در چند سده اخير ، و شرحى بر رساله نجوم چغمينى « 1 » ؛ چندين رساله درباره علوم خفيه و غيبيه كه امروزه از بين رفته است ؛ و تعدادى اثر درخصوص تصوف كه معروفترين آن كشكول است كه عنوانش حاكى از درون آنست و مثل كشكول دراويش است كه تكه نانى در آن مىاندازند و فىالواقع برگزيده‌اى از شاهكارهاى ادبيات صوفيانه است . اشعار او نيز همچون مثنوى طوطىنامه ، نان و حلوا ، و شير و شكر با سبك و شيوه مثنوى جلال الدين رومى سروده شده و همه درباره تصوف و عرفان است . رويهمرفته نود اثر به خامه او شناخته شده كه درباره موضوعات مختلف علوم اسلامى از رياضيات و عرفان گرفته تا نجوم و كلام است « 2 » .

--> ( 1 ) - نگاه كنيد به ، ه . ساتر " Die Mathematiker und Astromen der Araber und ibce werke ( لايپرنگ ، 1900 م . ) ، ص 194 . ( 2 ) - در مورد آثار او نگاه كنيد به : نفيسى ، احوال و اشعار ، صص 110 - 92 . تراجم احوال كهن از دوره صفوى و ادوار بعد -